Multi-Sensory Storytelling

Verhalen voor mensen met ernstige meervoudige beperkingen?

Aan het vertellen en beluisteren van verhalen worden allerlei positieve effecten toegeschreven. Verhalen dragen bij tot de overdracht van waarden en normen die als belangrijk ervaren worden in onze cultuur, ze dragen bij tot de communicatieve, socio-emotionele en cognitieve ontwikkeling, ze stimuleren onze fantasie en creativiteit, de vertelactiviteit is bevorderlijk voor de relatie tussen verteller en kind… en het voorlezen en beluisteren van verhalen is eenvoudigweg ook een plezierig gebeuren. Multiplus

Dus waarom zouden we verhalen onthouden aan personen met ernstige meervoudige beperkingen? Want, zoals Ware (1994, in: Park, 20011) het formuleert voor cliënten uit deze doelgroep: “we have to enable the child to participate in those experiences which are uniquely human”… en het beluisteren van verhalen behoort tot deze “unieke ervaringen”. Omwille van de beperkingen van deze cliënten op velerlei gebieden lijkt dit echter niet vanzelfsprekend. Want cliënten begrijpen meestal toch niet wat er in een doorsnee verhaal verteld wordt? En de manier waarop verhalen doorgaans gebracht worden, door ze voor te lezen, zal ook niet zomaar aanslaan? En toch…verschillende auteurs stellen dat de toegang tot literatuur niet afhankelijk mag gesteld worden van kunnen lezen, schrijven, of zelfs het kunnen spreken en begrijpen van taal (idee van “inclusive literacy”). “Apprehension comes before comprehension”; het aanvoelen van zo’n verhaal gaat vooraf en mag voorafgaan aan het letterlijk of gedeeltelijk begrijpen ervan.

Vanuit dat uitgangspunt werkte PAMIS de methodiek van multi-sensory storytelling uit. “Multi-sensory” verwijst naar het feit dat het verhalen zijn waarbij zoveel als mogelijk en op maat van de cliënt alle zintuigen worden aangesproken om wat verteld wordt over te brengen. Daarbij worden zowel verhaalinhoud, verhaalvorm als de presentatie ervan aangepast aan mensen met ernstige meervoudige beperkingen in het algemeen en de individuele cliënt in het bijzonder (cf. infra).

Vanuit Multiplus wensten we deze methodiek eveneens toe te passen. Enerzijds wilden we op die manier een zinvolle activiteit voor personen met ernstige meervoudige beperkingen bij praktijkbegeleiders in Vlaanderen bekend maken en verspreiden. Anderzijds wilden we, gezien het om een erg recente methodiek gaat waarover weinig onderzoeksgegevens beschikbaar zijn, nagaan welke de voorwaarden zijn voor een goede toepassing van deze methodiek en wat de effecten ervan zijn op de cliënt.

20 cliënten en hun begeleiders werkten vanuit 11 voorzieningen met ons samen aan dit project.

1Park, K. (2001). Oliver Twist: An exploration of interactive storytelling and object use in communication. British Journal of Special Education, 28(1), 18-23.

Korte beschrijving methodiek

Multi-sensory storytelling werd uitgewerkt door PAMIS, een vrijwilligersorganisatie verbonden aan de universiteit van Dundee in Schotland, die samenwerkt met personen met ernstige meervoudige beperkingen, hun ouders en professionelen. Zowel wat betreft inhoud, vorm als presentatie wordt het verhaal aangepast aan mensen met ernstige meervoudige beperkingen en de individuele cliënt in het bijzonder.

Inhoud verhaal: Het verhaal dat verteld wordt, is een gepersonaliseerd verhaal. Het weerspiegelt iets van de persoonlijkheid van de gebruiker, van zijn leven, het geeft iets weer dat van belang is of van betekenis is voor hem, het gaat om echte ervaringen die hij of zij heeft meegemaakt of zal meemaken.

Vorm verhaal: Het verhaal is kort omwille van het vaak beperkte concentratievermogen van de cliënt. De taal is aangepast aan de leeftijd en het cognitieve vermogen van de persoon. Het verhaal is zeer herkenbaar, omdat het verwijst naar dingen waarmee de cliënt vertrouwd is en het wordt ook steeds herkenbaarder omdat het altijd herhaald wordt in dezelfde vorm en dezelfde bewoordingen.Multiplus

Presentatie verhaal: De “kaft” van het verhaal is een doos, die gemakkelijk transporteerbaar is. Aan de buitenkant van de doos wordt aangegeven wat de titel van het verhaal is (voor de cliënt bvb. een symbool of tactiele verwijzer). Elke paragraaf uit het verhaal (een à twee zinnen) wordt geïllustreerd aan de hand van een stimulus, een object. Bijvoorbeeld: iets vertellen over de claxonerende auto wordt weergegeven met het geluid van een toeter. Dit object zou tevens de aandacht moeten trekken van de cliënt en hem moeten uitnodigen tot exploratie. De stimulus moet uiteraard aangepast zijn aan de mogelijkheden en (ontwikkelings)leeftijd van de cliënt, alsook aan zijn interesses. Deze stimuli zijn bevestigd op grote kartonnen borden, die verzameld zijn in de verhaaldoos.

Handleiding

Op basis van onze projectervaringen schreven wij een handleiding over multi-sensory storytelling, bedoeld voor al wie de methodiek zou willen toepassen. De handleiding kan u binnenkort bestellen.